Cam thảo và những tác dụng đối với sức khỏe bạn cần biết

0
90
cam-thao-5

Cam thảo là vị thuốc được chế biến từ bộ phận thân và rễ sấy khô của cây cam thảo. Loài thảo dược này được sử dụng rất nhiều trong các bài thuốc từ Đông y đến Tây y.

Tìm hiểu chung về cây cam thảo

Cây cam thảo là cây thuốc được đưa vào canh tác ở nước ta từ lâu. 

  • Tên khoa học: Glycyrrhiza uralensis
  • Tên gọi khác: Quốc lão
  • Họ thực vật: Họ Cánh Bướm
  • Nguồn gốc: Cây cam thảo có nguồn gốc ở Trung Quốc và được sử dụng như một loại thảo dược quý.

Đặc điểm của cây cam thảo

Đặc điểm thực vật học

  • Cây cam thảo thuộc sống lâu năm và thường cao chừng 0,3 đến 1m
  • Lá kép hình lông chim, màu xanh
  • Quả màu nâu đen, mặt có nhiều lông và chiều dài từ 3-4cm, cong hình lưỡi liềm.

Đặc điểm sinh thái

  • Cam thảo có đặc tính sinh trưởng và phát triển ở những nơi có khí hậu ôn hòa, thoáng mát quanh năm. Chính vì đặc tính này nên cam thảo thường phân bố chủ yếu ở các tỉnh khu vực miền Bắc nước ta.
  • Điều kiện thời tiết để cam thảo có thể tồn tại là nhiệt độ 18-20 độ C. Vậy nên, loài thảo dược này rất phù hợp để trồng vào các tháng mùa đông xuân.
  • Trên thế giới, cây cam thảo được biết đến và sử dụng đầu tiên ở Trung Quốc. Còn ở nước ta, cây thuốc này được canh tác và trồng nhiều nhất ở các tỉnh Vĩnh Phúc, Hải Dương, Hưng Yên,…

Thành phần hóa học của cây cam thảo

Theo các công trình nghiên cứu về dược tính của cam thảo thì trong cây thuốc này có chứa một số chất hóa học có lợi cho y dược như:

cam-thao

  • Glycyrrhizin có hàm lượng 10-14% trong rễ cam thảo là một saponin thuộc nhóm olean. Nhóm saponin có tác dụng hạ đường huyết, giảm cholesterol, tăng cường miễn dịch, chống viêm, chống mệt mỏi, chống ung thư… 
  • Các dẫn chất triterpenoid có khả năng chống oxy hóa, làm lành các vết thương và cung cấp máu để hồi phục và tái tạo vùng da bị tổn thương nhanh chóng.
  • Các flavonoid có hàm lượng 3-4% trong rễ cam thảo có chứa chất chống oxy hóa lý tưởng, hỗ trợ đắc lực cho việc cải thiện sức khỏe.
  • Hoạt chất estrogen steroid kích thích máu lưu thông đến tử cung, làm tăng số lượng cơ tử cung, giúp tử cung lớn hơn và hoạt động tốt.
  • Những dẫn chất coumarin có tác dụng dược lý cao, thường được dùng để làm thuốc chống đông máu, chống co thắt.
  • Bên cạnh đó là một số thành phần dưỡng chất như: tinh bột, glucose,…

Thu hái và chế biến cam thảo

Cam thảo là thân hay rễ của cây cam thảo được phơi khô hay sấy khô. Chúng được sử dụng rất thông dụng trong cuộc sống và trong ngành y dược, hỗ trợ cải thiện sức khỏe.

Thu hái:

  • Cam thảo cho thu hoạch sau 3-4 năm trồng. Khi thu hái cần hết sức cẩn thận để tránh làm đứt rễ. Đào từ từ sâu xuống dần để xác định vị trí chính xác của rễ.
  • Mùa vụ cam thảo thường diễn ra vào tháng cuối của mùa thu đông. Bởi thời gian này, cây đã tàn và rễ chắc, chứa nhiều tinh bột và dinh dưỡng nhất.
  • Nếu thu hoạch vào mùa xuân thì thành phần dinh dưỡng sẽ thấp hơn và cho chất lượng giống kém hơn.

Chế biến:

Cây cam thảo sau khi thu hoạch thì sơ chế loại bỏ phần lá, chỉ lấy phần thân và rễ. Sau đó đem rửa thật sạch để loại bỏ bụi bẩn và thái mỏng thành từng lát dày chừng 2mm. Đem tất cả đi phơi ở nơi khô ráo, thoáng mát.

Hoặc bạn có thể chế biến cam thảo thành một số dạng khác tùy vào mục đích sử dụng như:

  • Chế biến chích cam thảo: Tẩm mật ong vào cam thảo đã được phơi hoặc sấy khô. Cứ 1 cân cam thảo thì tẩm 150mg mật ong và 200ml nước. Sau đó sao vàng và khuấy cho khô cam thảo với mật ong đến khi dậy mùi thơm là được.
  • Chế biến bột cam thảo: Cắt cam thảo thành từng miếng, sau đó sấy khô và nghiền thành bột để sử dụng.
  • Phấn cam thảo: Cạo sạch lớp vỏ bên ngoài cam thảo. Tiến hành ngâm rượu độ 1 giờ và ủ liên tục trong 12 tiếng. Sau đó cắt mỏng thành từng miếng dày khoảng 2mm rồi đem đi phơi khô.

Tính vị của cây cam thảo

Trong Đông y, cam thảo có vị ngọt, tính bình, quy kinh Tỳ Vị Phế Tâm, được các sách y dược cổ truyền viết về tính vị của cây cam thảo cụ thể như sau:

  • Sách Bản kinh: vị ngọt bình
  • Sách Danh y biệt lục: không độc
  • Sách Trân châu nang: khi tươi vị ngọt bình, phơi khô rồi thì vị ngọt ôn

Tác dụng phụ có thể gặp khi dùng cây cam thảo

Với vai trò là dược chất, cam thảo được sử dụng rất nhiều trong y học. Tuy nhiên, khi không có sự chỉ định của bác sĩ thì bạn phải tìm hiểu một số tác dụng phụ có thể gặp sau đây để cân nhắc trước khi sử dụng cam thảo:

  • Cam thảo là loài thảo dược tự nhiên khi chưa qua bào chế nên sẽ vẫn còn chứa hàm lượng độc tính, nếu dùng lâu sẽ khiến cơ thể bị tích nước và tăng huyết áp. 
  • Vì trong cam thảo có chứa 6 – 23% glycyrrhizin – một chất có vị ngọt gấp 50 lần đường saccaroza, có độc tố yếu nên nếu uống quá nhiều cam thảo đặc trong 1 thời gian liên tục sẽ gây ra hiện tượng giảm kali trong máu. 
  • Mặc dù có độc tính thấp nhưng khi sử dụng, người dùng không tuân thủ về liều lượng thì cơ thể sẽ gặp phải một số tác dụng phụ khác như: suy nhược cơ thể và hệ thần kinh, đau đầu, rối loạn kinh nguyệt hoặc thậm chí là giảm khả năng quan hệ tình dục ở nam giới.

Xem thêm:

Tác dụng dược lý của cây cam thảo

Là một vị thuốc nên cam thảo có rất nhiều tác dụng dược lý để hỗ trợ cải thiện sức khỏe hữu ích được cả Đông y và Tây y sử dụng.

cam-thao-1

Tác dụng của cam thảo theo Đông y

Theo y học cổ truyền, cam thảo có vị ngọt, tính bình và có tác dụng: 

  • Thanh nhiệt giải độc
  • Đả thông kinh mạch, lưu thông khí huyết
  • Thông kinh hoạt lạc
  • Dưỡng khí, địch phách, ích tinh

Tác dụng của cam thảo theo y học hiện đại

Đối với y học hiện đại, cam thảo là một loại dược liệu chứa nhiều hợp chất có tác dụng dược lý cao. Vì vậy, được sử dụng chủ yếu để nghiên cứu, bào chế thuốc hỗ trợ các bệnh như:

  • Viêm da, nhiễm trùng da: Theo tạp chí Nghiên cứu Dược phẩm Iran, nhờ vào hoạt chất glycyrrhiza glabra có trong cam thảo ức chế mà các vi khuẩn gây viêm nhiễm da không thể xâm nhập hay phát triển bên trong cơ thể, giúp cải thiện tình trạng lở loét, nhiễm trùng.
  • Viêm loét dạ dày: Những chất thuộc hợp chất flavonoid được các nhà nghiên cứu tìm thấy trong cam thảo như glabren và glabridin có tác dụng tiêu diệt vi khuẩn HP, phục hồi vết loét trong dạ dày một cách nhanh chóng, giảm thiểu các triệu chứng trào ngược, buồn nôn,… do bệnh này gây ra.
  • Viêm gan C: Hoạt chất glycyrrhizin được tìm thấy trong cam thảo còn có tác dụng giải độc, đào thải các độc tố ra bên ngoài gan và chống lại sự ảnh hưởng của Carbon tetrachloride tới gan.

Một số bài thuốc trị bệnh bằng cây cam thảo

Tác dụng dược lý của cam thảo đã được y học hiện đại chứng minh trong rất nhiều các công trình nghiên cứu. Vậy nên, bạn có thể yên tâm sử dụng một trong các bài thuốc dưới đây tùy thuộc vào tình trạng bệnh của mình để khắc phục và cải thiện sức khỏe.

Bột cam thảo chữa viêm loét dạ dày

Bài thuốc này sử dụng cam thảo để ngăn chặn sự phát triển của vết loét, sản sinh các tế bào trong niêm mạc dạ dày.

cam-thao-2

Chuẩn bị:

  • Bột cam thảo: 5g
  • Nước lọc: 200ml

Cách thực hiện:

  • Đun sôi 200ml nước
  • Cho bột cam thảo vào nước nóng hòa tan
  • Uống ngay khi nước còn ấm

Sử dụng 3 lần/ngày, trước bữa ăn 30 phút để các dưỡng chất thẩm thấu vào thành dạ dày, phục hồi và làm lành các vết loét

Cam thảo chữa ho lao, ho lâu ngày

Theo Đông y, cam thảo có tác dụng làm ấm và dịu cổ họng, cải thiện tình trạng ngứa rát khó chịu. Do vậy, nếu bị ho lao và ho khan lâu ngày khó khỏi, bạn có thể sử dụng bài thuốc này để khắc phục.

Chuẩn bị:

  • Cam thảo: 3-5g
  • Nước sôi: 300ml

Cách thực hiện:

  • Đem cam thảo nướng sơ qua
  • Sau đó cho vào 300ml nước sôi để hãm như hãm trà 
  • Uống trực tiếp khi nước còn ấm

Thực hiện 2-3 lần/ngày để đạt được hiệu quả.

Ngậm cam thảo chữa viêm họng

Đây là phương pháp được rất nhiều người sử dụng bởi sự đơn giản, lành tính và an toàn đối với cả trẻ em. Khi ngậm cam thảo, các tinh chất sẽ làm dịu cổ họng, tiêu diệt các vi khuẩn và chống viêm.

Chuẩn bị:

  • Cam thảo: 1 phiến dày 2mm

Cách thực hiện:

  • Chia lát cam thảo phiến làm 4 phần nhỏ để ngậm rải rác trong ngày
  • Thực hiện liên tục trong 3-5 ngày, cam thảo sẽ phát huy tác dụng

Lưu ý: Với trẻ em thì nên giảm liều lượng xuống còn 1 nửa, tức 2 lần/ngày và không nên sử dụng quá liều lượng cho phép để tránh tác dụng phụ.

Cam thảo hỗ trợ bệnh viêm tắc tĩnh mạch

Theo y học cổ truyền, với những bệnh nhân bị viêm tắc tĩnh mạch ở thể nhiệt thì cam thảo có tác dụng thanh nhiệt giải độc, lưu thông khí huyết và đả thông kinh mạch.

cam-thao-3

Chuẩn bị:

  • Đương quy: 12g
  • Hoàng kỳ: 16g
  • Địa long:12g
  • Cam thảo: 6g
  • Ngưu tất: 12g
  • Kim ngân hoa: 16g
  • Từ thảo nhung: 12g
  • Nước lọc: 2 lít

Cách thực hiện:

  • Các nguyên liệu đem sơ chế và làm sạch
  • Cho vào ấm đun sắc với 2 lít nước 
  • Tiếp tục đun sôi cho đến khi nước cạn còn một nửa
  • Chia làm 3 phần uống trong ngày khi nước còn ấm

Những lưu ý khi sử dụng cây cam thảo

Như đã biết, cam thảo là một loại thảo dược có chứa độc tính. Tuy hàm lượng độc tính này không cao nhưng chắc chắn sẽ gây tác dụng phụ đối với người sử dụng nếu không cẩn thận. Vậy nên, chúng ta cần lưu ý một số vấn đề để phòng tránh và hạn chế tối đa những phản ứng không mong muốn đối với cơ thể khi dùng cam thảo.

cam-thao-4

Những người không nên dùng cây cam thảo

  • Phụ nữ đang mang thai không nên sử dụng bởi hoạt chất glycyrrhiza có trong cam thảo sẽ gây ảnh hưởng đến não bộ của thai nhi
  • Những người bị lợi tiểu trừ thấp, đầy bụng hoặc gặp các vấn đề về thận cũng không nên sử dụng
  • Nếu cơ địa dị ứng với các thành phần có trong cam thảo bạn cũng phải ngưng sử dụng ngay

Liều lượng dùng cây cam thảo

  • Chỉ nên dùng tối đa 100g nước chiết cam thảo 1 ngày để tránh tình trạng tăng huyết áp, giảm kali trong máu
  • Uống từ 7-14 ngày lại nghỉ vài ngày để tránh tích nước, tăng huyết áp

Một số loại thuốc có thể tương tác với cây cam thảo khi uống chung

Cam thảo có thể tương tác với một số thành phần trong các loại thuốc: 

  • Thuốc hạ kali
  • Thuốc điều trị tăng huyết áp như captopril, valsartan, amlodipine, furosemide và hydrochlorothiazide 
  • Chất làm loãng máu Coumadin®
  • Thuốc ngừa thai
  • Nhóm thuốc trị viêm Corticosteroid như methylprednisolone, dexamethasone và prednisone 
  • Nhóm thuốc nội tiết như: estrogen, estradiol và ethinyl estradiol

Những lưu ý khác

  • Đối với những người đang uống thuốc Tây, trước khi dùng cam thảo phải hỏi ý kiến bác sĩ, đề phòng các tương tác tiêu cực với sức khỏe.
  • Tuân thủ đúng liều lượng mà các bác sĩ và chuyên gia đã khuyến cáo.
  • Nếu không bị bệnh gan thì nên hạn chế dùng bởi sử dụng quá nhiều cam thảo sẽ gây hại cho hệ thống tim mạch và gan.

Nói chung, nếu biết sử dụng đúng cách thì cam thảo vẫn sẽ là một vị thuốc tốt hỗ trợ cho sức khỏe. Hy vọng qua bài viết này, các bạn đã có cái nhìn rõ hơn về công dụng và cách dùng loại thảo dược này. Chúc các bạn luôn khỏe mạnh.