Cây cơm cháy và những tác dụng bạn nên biết

0
136
Cây cơm cháy và những tác dụng bạn nên biết

Cây cơm cháy được biết đến và ca ngợi như một loại thần dược đem lại nhiều lợi ích cho sức khỏe. Chính vì vậy, cây thuốc này được sử dụng rộng rãi trong Đông y, giúp hỗ trợ các chứng đau nhức xương khớp, táo bón, ghẻ lở,…

Thông tin sơ lược về cây cơm cháy

  • Tên gọi khác: cây sóc địch, cây thuốc mọi, tiếp cốt thảo,…
  • Tên khoa học: Sambucus javanica Reinw. ex Blume
  • Họ thực vật: họ Cơm cháy – Sambucaceae
  • Nguồn gốc: từ vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới như Đông Nam Á, Trung Quốc, Nhật Bản và Ấn Độ.

Đặc điểm của cây cơm cháy

Cây cơm cháy là một trong những cây thuốc được trồng phổ biến ở nước ta bởi công dụng hữu ích mà loài thảo dược này mang lại cho cả Đông y và Tây y.

cay-com-chay

Đặc điểm thực vật học

Cây cơm cháy là loài thực vật thân nhỡ, sống lâu năm

  • Thân cây trưởng thành cao nhất có thể lên đến 5 mét, màu xanh sẫm, thân xốp.
  • Lá hình mũi giáo, mép có răng cưa nhỏ
  • Hoa nhỏ li ti nở thành từng chùm màu trắng, thường nở vào khoảng tháng 5 đến tháng 8 hằng năm
  • Quả nhỏ hình tròn căng bóng, mọng nước, có màu đen thẫm và cho thu hoạch vào mùa hè thu.

Đặc điểm sinh thái

  • Phân bố: Cây cơm cháy phân bố ở những vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới như: các nước khu vực Đông Nam Á, Nhật Bản, Ấn Độ, miền Nam Trung Quốc, Bhutan,… Tại Việt Nam, loài thảo dược này phân bố rải rác trên cả nước từ các tỉnh phía Bắc như: Lai Châu, Lạng Sơn, Cao Bằng,… cho đến Lâm Đồng.
  • Đặc điểm sinh trưởng và phát triển: Cây cơm cháy có khả năng sinh trưởng và phát triển tốt. Loài thực vật này chịu được thời tiết khắc nghiệt, lạnh giá. Nền nhiệt để cây phát triển tốt nhất là 10-25 độ C.

Thành phần hóa học và giá trị dinh dưỡng trong cây cơm cháy

Sau khi nghiên cứu về thành phần hóa học và dược tính của cây cơm cháy, các nhà khoa học đã chỉ ra trong từng bộ phận của cây thuốc này đều có giá trị dinh dưỡng. Cụ thể:

cay-com-chay-1

  • Trong thân cây chứa các chất: a-amyrin palmitate, acid ursolic, stigmasterol, campesterol, tanin
  • Trong lá chứa: cyanogenic glycoside
  • Trong hoa chứa: tinh dầu, các hoạt chất flavonoid, phenolic, alcohol, sterols,..
  • Trong quả chứa: các chất rutin, sambucol, tinh dầu và các acid hữu cơ, các vitamin.
  • Toàn cây cơm cháy còn chứa hàm lượng cao các vitamin A, C, B6 và các khoáng chất như: sắt, kali,… đáng kể.

Thu hái và sơ chế cây cơm cháy

Cây cơm cháy được trồng và thu hoạch quanh năm để phục vụ làm dược liệu bào chế thuốc.

Thu hái: Phần lá và vỏ cây có thể cho thu hái liên tục trong năm nhưng hoa và quả phải chờ đến mùa hè thu. Sở dĩ, đây là khoảng thời gian ra hoa kết quả và các dưỡng chất trong cây tích tụ lại nhiều nhất.Vậy nên, vụ thu hoạch của cây cơm cháy thường là vào mùa hè và mùa thu trong năm.

Sơ chế: Toàn bộ lá, thân, hoa, quả và rễ của cây sau khi thu hái thì đem về phân loại từng bộ phận và rửa sạch. Có thể sử dụng trực tiếp cây tươi hoặc mang phơi ở nơi khô ráo thoáng mát cho đến khi cây khô giòn thì bảo quản trong bình hoặc túi kín, tránh ẩm ướt để dùng dần.  

Tác dụng của cây cơm cháy

Thành phần của các bộ phận trong cây cơm cháy có dược tính cao nên hỗ trợ đắc lực cho việc cải thiện sức khỏe của người dùng.

Tác dụng của cơm cháy theo Đông y

Theo Đông y, cây cơm cháy vị chua, tính ấm, có công dụng dụng khử phong trừ thấp, hoạt huyết tán ứ. Loại thảo dược này thường được dùng trong các bài thuốc chữa đau nhức xương khớp, táo bón, lở loét mụn nhọt,…

cay-com-chay-2
Tác dụng của cơm cháy theo Đông y

Tác dụng của cơm cháy theo y học hiện đại

Theo các nghiên cứu y học hiện đại, cây cơm cháy có tác dụng tăng cường sức đề kháng, cải thiện hệ miễn dịch, chống viêm và chữa lành vết thương nhanh chóng. Bên cạnh đó, các chất chống oxy hóa trong cây thuốc này còn giúp ngăn ngừa tổn thương tế bào bởi sự tác động của các gốc tự do.

Một số bài thuốc trị bệnh bằng cây cơm cháy

Các thầy thuốc Đông y cho rằng, tất cả các bộ phận từ lá, thân, rễ của cây cơm cháy đều có thể sử dụng để làm thuốc được. Và điều này cũng được chứng minh bằng hiệu quả thực tế khi sử dụng các bài thuốc từ cây thuốc này của dân gian.

Cây cơm cháy chữa bong gân

Theo y học cổ truyền, cây cơm cháy có vị chua, tính ấm, được sử dụng phổ biến để sơ cứu và điều trị tình trạng bong gân. Các dưỡng chất trong cây thuốc này khi sẽ làm liền phần dây chằng bị tổn thương, đồng thời giảm các triệu chứng sưng đau và bầm tím.

cay-com-chay-3
Cây cơm cháy có vị chua, tính ấm, được sử dụng phổ biến để sơ cứu và điều trị tình trạng bong gân

Chuẩn bị:

  • Lá cây cơm cháy tươi: 30g
  • Hành tím: 1 củ
  • Bã rượu: 2 thìa cà phê

Cách làm:

  • Rửa lá cơm cháy thật sạch để loại bỏ bụi bẩn rồi để ráo nước
  • Hành tím bóc vỏ, cho vào cối giã nát cùng với lá cây cơm cháy
  • Tiếp tục cho bã rượu vào trộn đều lên

Cách dùng:

  • Đắp hỗn hợp lá cơm cháy, hành tím và bã rượu vào vùng bị bong gân
  • Dùng một miếng gạc để băng cố định lại
  • Mỗi ngày thay băng và thuốc như vậy một lần
  • Băng liên tục cho đến khi tình trạng sưng tấy, đau nhức không còn.

Cây cơm cháy giúp nhuận tràng, điều trị táo bón

Cây cơm cháy chứa hàm lượng chất xơ cao, giúp duy trì hệ thống tiêu hóa khỏe mạnh và điều chỉnh nhu động ruột. Khi sử dụng cơm cháy, một số hợp chất tế bào học giúp nhuận tràng, kích thích quá trình tiêu hóa hoạt động tốt, từ đó làm giảm nguy cơ táo bón. 

cay-com-chay-4
Cây cơm cháy giúp nhuận tràng, điều trị táo bón

Chuẩn bị:

  • Vỏ cây cơm cháy tươi: 15g
  • Nước sạch: 500ml

Cách làm:

  • Vỏ cây đem rửa thật sạch rồi ngâm với nước muối pha loãng trong 15 phút để loại bỏ bụi bẩn
  • Cho vào nồi sắc với 500ml nước cho đến khi nước cạn còn 1 nửa thì tắt bếp

Cách dùng:

  • Uống trực tiếp khi nước thuốc còn nóng
  • Mỗi ngày uống 1 thang trong 2-3 ngày, việc đi đại tiện sẽ dễ dàng hơn
  • Không lạm dụng dùng quá liều bởi sẽ gây tác dụng phụ như: kiết lỵ, buồn nôn.

Cây cơm cháy chữa cước khí

Theo Đông y, cước khí là do phong hàn thử thấp xâm nhập cơ thể, không được giải trừ, tích tụ gây ra bệnh. Còn cây cơm cháy lại có vị chua hơi đắng, tính ấm, khi vào bên trong cơ thể sẽ giúp khu phong, trừ thấp, ôn kinh, hoạt lạc. Vậy nên, cơm cháy chữa cước khí được các thầy thuốc cho là đúng thuốc đúng bệnh.

cay-com-chay-5
Cây cơm cháy chữa cước khí

Chuẩn bị:

  • Rễ cây cơm cháy: 12g
  • Bã rượu: 4g

Cách làm: 

  • Rễ cây đem rửa thật sạch đất cát rồi để ráo nước
  • Tiến hành giã nát rễ cơm cháy với bã rượu 
  • Cho tất cả vào nồi sao nóng lên

Cách dùng:

  • Vệ sinh vị trí bị cước khí thật sạch
  • Đắp trực tiếp hỗn hợp rễ cây cơm cháy và bã rượu lên rồi dùng băng gạc cố định lại
  • Mỗi ngày thay thuốc và băng 2 lần đều đặn

Cơm cháy chữa ghẻ lở, giảm ngứa da

Y học hiện đại chỉ ra rằng, hợp chất anthocyanin dồi dào trong cây cơm cháy giúp làm giảm viêm, tiêu diệt các loại vi khuẩn, ký sinh trùng gây nên bệnh ghẻ lở và làm ngứa da.

cay-com-chay-6
Cơm cháy chữa ghẻ lở, giảm ngứa da

Chuẩn bị:

  • Lá cây cơm cháy tươi: 20g
  • Nước sạch: 2 lít

Cách làm:

  • Đem lá cây đi rửa sạch và ngâm với nước muối pha loãng trong 15 phút để loại bỏ tạp chất và sát khuẩn
  • Cho vào nồi đun sôi với 2 lít nước

Cách dùng:

  • Vớt bỏ lá, chắt lấy nước thuốc đổ ra chậu lớn
  • Pha loãng thêm nước lạnh cho nguội bớt
  • Dùng nước thuốc rửa vệ sinh sạch sẽ vùng da bị tổn thương và tắm toàn thân
  • Sử dụng đều đặn mỗi ngày 1 lần, liên tục trong 5 ngày để giảm các triệu chứng ngứa ngáy, khó chịu ngoài da.

Những lưu ý khi sử dụng cây cơm cháy

Các chuyên gia cho biết, bên cạnh tác dụng dược lý tốt cho sức khỏe thì một số thành phần hóa học trong cây cơm cháy cũng có chứa độc tố nên người dùng cần phải thật thận trọng khi sử dụng cây thuốc này.

Những người nên sử dụng cây cơm cháy

  • Bệnh nhân bị bong gân hoặc chấn thương xương khớp
  • Người thường xuyên gặp chứng táo bón, khó tiêu
  • Người mắc các bệnh viêm nhiễm, mẩn ngứa, lở loét, ghẻ lở trên da,…
cay-com-chay-7
Những người nên sử dụng cây cơm cháy

Những người không nên sử dụng cây cơm cháy

  • Những người bị viêm khớp có dịch hay sưng nóng, đỏ không nên dùng bởi cây  thuốc có tính ấm, khi sử dụng sẽ làm nóng và chảy nhiều dịch hơn
  • Phụ nữ mang thai và cho con bú không nên sử dụng vì độc tố trong cây cơm cháy sẽ có nguy cơ cao làm ảnh hưởng đến thai nhi và trẻ sơ sinh
  • Người có vấn đề về dạ dày không nên sử dụng vì hàm lượng độc tố trong cây sẽ làm bệnh tình trở nặng hơn

Những lưu ý khác khi sử dụng cây cơm cháy

  • Quả mọng của cây có chứa độc tính, khi ăn quả tươi chưa qua bào chế sẽ gây cảm giác buồn nôn và ngộ độc
  • Cây cơm cháy có thể tương tác với các loại thuốc lợi tiểu và các loại thuốc chuyển hóa bởi gan.
  • Không sử dụng cây cơm cháy quá 5 ngày liên tục
  • Tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng, đặc biệt là với trẻ em.

Cây cơm cháy là một cây thuốc quý trong tự nhiên. Hy vọng với những thông tin chi tiết mà chúng tôi cung cấp trên đây, bạn sẽ có thể sử dụng cây thuốc này một cách triệt để và hiệu quả để cải thiện tình trạng sức khỏe của mình cũng như người thân.